İşe giriş ve periyodik muayenede hangi tetkiklerin yapılacağı en sık sorulan sorulardan biridir. Mevzuat tüm meslekler için tek bir liste vermez. Tetkikleri işin niteliğine ve risk değerlendirmesindeki maruziyetlere göre işyeri hekimi belirler. Bu yazıda maruziyete göre öne çıkan tetkikleri ve dayandıkları yönetmelikleri özetliyoruz.
Genel kural
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesine göre çalışanlar işe girişte, iş değişikliğinde, talep halinde işe dönüşte ve düzenli aralıklarla sağlık muayenesinden geçirilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde işe uygun olduğunu gösteren rapor olmadan çalışmaya başlanamaz.
Periyodik muayene sıklığı İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir. Az tehlikeli sınıfta en geç beş yılda bir, tehlikeli sınıfta en geç üç yılda bir, çok tehlikeli sınıfta en geç yılda bir muayene yapılır. Çocuk, genç ve gebe çalışanlarda bu süre en geç altı aydır. İşyeri hekimi gerekli gördüğünde süreleri kısaltabilir.
Maruziyete göre öne çıkan tetkikler
Toz
Tozla Mücadele Yönetmeliği'ne göre tozlu ortamda çalışanların sağlık gözetimi EK-2 formuyla yapılır ve sıklığını işyeri hekimi belirler. Akciğer grafileri ILO standartlarına uygun çekilir. Silika, kömür ve mineral tozlarında akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testi öne çıkar. Asbestle çalışmalarda akciğer grafisi iki yılı aşmayan aralıklarla tekrarlanır.
Gürültü
Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'e göre en yüksek maruziyet eylem değeri olan 85 dB(A) aşıldığında çalışanların işitme kontrolü yapılır. En düşük maruziyet eylem değeri olan 80 dB(A) aşıldığında ise risk değerlendirmesine göre odyometri yapılabilir.
Kurşun ve ağır metaller
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, kurşun için kanda bağlayıcı biyolojik sınır değeri 100 ml kanda 70 mikrogram olarak belirler. Ortam havasında kurşun 0,075 mg/m³ değerini aşarsa veya bir çalışanın kan kurşun düzeyi 100 ml kanda 40 mikrogramı geçerse tıbbi gözetim yapılır. Diğer ağır metaller için Türk mevzuatında bağlayıcı biyolojik sınır değer yoktur.
Solvent ve diğer kimyasallar
Aynı yönetmelik biyolojik izlemeyi risk değerlendirmesine bağlar. Boya, tiner ve yapıştırıcıyla çalışanlarda idrarda hangi belirtecin izleneceğine işyeri hekimi karar verir. Kanserojen veya mutajen maddelerle çalışmada biyolojik izleme mümkün olduğu hallerde yapılır.
Biyolojik etkenler
Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik sağlık hizmetleri, laboratuvarlar, atık işleme, kanalizasyon, tarım, hayvan ürünleri ve gıda fabrikaları gibi işleri sayar. Bu işlerde sağlık gözetimi işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla yapılır, bağışık olmayan çalışanlara etkili aşısı bulunan etkenler için aşı sağlanır. Sahada hepatit serolojisi ve hepatit B aşısı sık istenir.
Gıda ve hijyen
Gıda, kuaför ve konaklama gibi işlerde hijyen eğitimi belgesi zorunludur. Bulaşıcı hastalığı olanlar iyileştiklerini raporla belgeleyene kadar çalıştırılamaz. Portör muayenesinin kapsamı ve sıklığı mevzuatta sabit değildir, işyeri hekimi belirler.
Ekranlı araçla çalışma
Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'e göre ekran başında çalışanların gözleri işe başlamadan önce, işyeri hekiminin belirlediği aralıklarla ve görme bozukluğu ortaya çıktığında muayene edilir.
Gece çalışması
Gece postalarında çalışanların sağlık gözetimi işyeri hekiminin görevleri arasındadır. Gece postalarında çalışacak kadın çalışanlar için işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla sağlık raporu alınması ayrıca düzenlenmiştir.
Yüksekte çalışma ve sürücüler
Yüksekte çalışma için mevzuatta sabit bir tetkik listesi yoktur, tetkikleri işyeri hekimi belirler. Uygulamada EKG, görme ve kan tetkikleri sık istenir. Sürücü belgesi için istenen sağlık raporu ise sürücü sağlık şartlarına ilişkin yönetmeliğe göre ayrıca düzenlenir.
Kısa liste
- Toz için akciğer grafisi ve SFT, dayanağı Tozla Mücadele Yönetmeliği
- Gürültü için odyometri, dayanağı gürültü yönetmeliği
- Kurşun için kanda kurşun, dayanağı kimyasal maddeler yönetmeliği
- Solvent için idrarda biyolojik izleme, dayanağı kimyasal maddeler yönetmeliği
- Biyolojik etken için hepatit serolojisi ve aşı, dayanağı biyolojik etkenler yönetmeliği
- Ekranlı araç için göz muayenesi, dayanağı ekranlı araçlar yönetmeliği
- 18 yaş altı ve gebe çalışanlar için en geç altı ayda bir periyodik muayene