Gıda üretimi, toplu yemek, kuaför, güzellik salonu ve konaklama gibi işlerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden kontrol edilmesine portör muayenesi denir. Sahada en sık iki soru gelir. Hangi belgenin zorunlu olduğu ve muayenenin hangi sıklıkla yapılacağı. Bu yazıda mevzuatın ne söylediğini ve sahadaki uygulamayı ayrı ayrı özetliyoruz.
Mevzuat ne diyor?
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 126. maddesi, 2011'deki değişiklikle bu işyerlerinde çalışanların hijyen eğitimi almasını şart koşar. Aynı madde, bulaşıcı hastalığı olduğu belgelenen veya görünür açık yarası ya da cilt hastalığı bulunan kişilerin iyileştiklerini raporla belgeleyene kadar çalıştırılamayacağını düzenler.
Gıda Hijyeni Yönetmeliği de gıda yoluyla bulaşan bir hastalığı taşıyan veya enfekte yarası ya da ishali bulunan kişilerin gıdayla temas eden işlerde çalıştırılmasını yasaklar. Çalışanın bu belirtileri işletmeciye bildirmesi gerekir.
Hijyen eğitimi belgesi
Hijyen Eğitimi Yönetmeliği gıda üretim ve satış yerleri, içme ve maden suyu üreticileri, kaplıca, hamam, sauna, berber, kuaför, dövme, masaj ve güzellik salonları ile otel, motel ve pansiyon gibi konaklama yerlerinde çalışanların hijyen eğitimi belgesi almasını zorunlu tutar. Belgesi olmayan kişi bu işyerlerinde çalıştırılamaz, işyerinde çalışan işyeri sahipleri için de aynı kural geçerlidir.
- Eğitim en az sekiz saattir.
- Eğitimi Millî Eğitim Bakanlığına bağlı hayat boyu öğrenme kurumları ya da yönetmelikteki koşulları sağlayan işverenler verir.
- Belge, kişi bu hizmeti verdiği sürece geçerlidir.
Portör muayenesinde hangi tetkikler yapılır?
Sahada yerleşik uygulama gaita kültürü, gaita mikroskopisi, boğaz ve burun kültürü ile akciğer grafisinden oluşur. Bu set mevzuatta liste olarak yer almaz, işyeri hekimi işin niteliğine göre seçim yapar. Tıbbi tetkik yönetmeliği gaita ve burun boğaz sürüntüsü gibi numunelerin mobil araçta ve sabit merkezde alınabileceğini düzenler.
Kültür gerektiren tetkiklerin sonuçları laboratuvar süreci nedeniyle 3-5 iş günü sürer. Bulaşıcı hastalık saptanan çalışan, iyileştiği raporla belgelenene kadar gıdayla temas eden işten uzak tutulur.
Umuma açık eğlence yerleri
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinde çalışanlar için işe başlamadan önce resmî sağlık kurumundan bulaşıcı hastalığı olmadığına dair rapor alınmasını ve bu raporun altı ayda bir yenilenmesini ister. Bu, mevzuatta sıklığın açıkça yazıldığı az sayıdaki örnekten biridir.
İşveren için kontrol listesi
- Çalışanların hijyen eğitimi belgelerinin dosyalanması
- Portör tetkiklerinin kapsam ve sıklığının işyeri hekimiyle risk değerlendirmesine göre belirlenmesi
- Belirti bildiren çalışanın gıdayla temas eden işten geçici olarak ayrılması
- Sonuçların çalışan bazında kayıt altında tutulması